ELEKTRİK YANGINLARININ SÖNDÜRÜLMESİ hakkında tüm detaylar Bilgi Kütüphanemizde

1. Genel

Elektrik; insan hayatına sağladığı büyük yararların yanında, dikkatli kul- lanılmazsa tahmin edilemeyecek seviyede büyük zararlar da vermektedir. Yangın nedenlerine bakıldığı zaman, en önemli yangın kaynaklarından birisinin elektrik ol- duğu görülür. Tesisat uygun şekilde döşenmemişse ve yönetmeliklere uygun olarak dizayn edilmemişse, yangını başlatabileceği gibi, yangın çıktıktan sonra yayılımını artırması ve söndürme çalışmalarını engellemesi açısından da önemlidir.

Yangınların, Amerika Birleşik Devletleri’nde yüzde 32, Japonya’da yüz- de 12, İngiltere’de yüzde 32 ve Türkiye’de yüzde 19’u elektrikten meydana gel- mektedir. Elektrik yangınlarının sayısı, kişi başına tüketilen elektrik enerjisine, kullanılan elektrikli alet sayısına ve kullanılan elektrik malzemelerinin (kablo, priz, fiş vb.) kalitesine bağlı olmaktadır.
Bilindiği gibi, doğru akımın uzun mesa taşınabilmesi için çok büyük kablolara ihtiyaç var dır ve hemen bütün akım şebekelerinde alternatif akım kullanılır. Alternatif akım, üretildiği yerden yüksek gerilim halinde iletilir ve böylece uzun mesafelere en az kayıpla nakledilebilir. Elektrik kullanılacak bölgede gerilimin düşürülmesi ge- rekmektedir. İstenilen gücü elde etmek için akım şiddeti küçük ise gerilimin yüksek veya gerilim küçük ise akım şiddetinin yüksek olması gerekir. Ancak, akım şiddeti büyüdükçe fazla ısınma olur, buna bağlı olarak kayıplar ve risk artar.
Elektrik yangınlarının söndürülmesi sıra

da, yanaşma mesafesi ve kullanılacak söndürme maddesi gerilim mertebesine bağlıdır. Genel olarak
1000 V’a kadar olan tesisatlar alçak gerilim, 1000
V üzerindeki gerilimler yüksek gerilim olarak isim- lendirilir. Şehir şebekesi, bina, ticari ve tarımsal sanayi şebekesi, tramvay ve troleybüs, üst hat şe- bekeleri alçak gerilimdir. Yüksek gerilim, elektrik enerjisinin üretim, indirgeme ve naklinde görülür. Enerji santrali, tevzi ve transformatör santralleri, nakil hatları, elektrikli tren, üst hat şebekeleri yük- sek gerilimdir. Endüstriyel işletmelerde çoğunlukla alçak gerilim kullanılır. Aydınlatma tertibatları ve
normal prizler tek faza ve sıfır iletkenine bağlanırlar ve bu tesisatlarda 220 V
gerilim kullanılır.

2. Elektrik Tehlikesi

Genel olarak elektriğin çarpma ve yakma tehlikesi bulunmaktadır. Elekt- rik tehlikeleri içinde en önemli tehlike çarpma tehlikesidir. Bu tehlike, yangın yerinde dolaylı veya direkt olarak gerilim altındaki elektrik tesisatlarının parçala- rı ile temas edildiği zaman meydana gelebilecek tehlikedir. Çarpmadan doğacak zararlar insan vücudundan geçen akım şiddetine bağlıdır.
İnsan vücudunun ortalama direnci 1300 Ohm’dur. Edinilen tecrübele- re göre 50 mA gücündeki akım şiddeti, sınır akım şiddetidir. Bunun üzerindeki akımlar ölüme yol açabilir. Verilen bu iki değerden, Ohm kanununa göre insan vücudu için tehlike yaratabilecek gerilimin 65 V olduğu kolayca bulunabilir. Bir insan bu gerilim üzerindeki bir gerilimle temas ederse ölüm tehlikesi vardır. Bu sebepten dolayı 24 V ve 42 V’lik küçük gerilimlerin kullanılması yoluna gidil-
miştir.
Çarpmadan doğabilecek, zararlar gerilim yayılma alanı ile açıklanabilir. Bir yüksek gerilim hattı koparsa ve sigortası atmamışsa, düştüğü yerde toprakla müşterek merkezli daireler gibi düşünebileceğiniz bir yayılma alanı meydana ge- tirir. Hattın dokunduğu yerden uzaklaşıldıkça gerilim düşer. En yüksek gerilim, hattın temas ettiği yerdeki gerilimdir. Temas yerine çok küçük adımlarla yakla- şılmalıdır. Büyük adımlarla yaklaşıldığı zaman iki ayak arasındaki gerilim farkı daha büyük olabileceğinden aynı yoldan gerilim potansiyelinden dolayı tehlikeli bir akım şiddeti geçebilir.
Çarpmadan oluşacak riski önlemek için başlıca emniyet tedbirleri yalı-
tım, küçük gerilim, topraklama ve sıfırlamadır.

3. Elektrik Yangınlarının Söndürülmesi

Çarpmalara karşı korunma bilgileri, elektrik tesisatlarına yapılacak yan- gın müdahalelerinde çok önemlidir. Öncelikle, yangından tahrip olan veya etki altında kalan hatlar kapatılmalı, diğer devrelere dokunulmamalıdır. Bütün hacim- lerin elektriğinin kesilmesi hatalıdır. Sadece yangın olan bölümün elektriği kesil- melidir. Böylece diğer bölümlerde aydınlatma sağlanmış olur, su pompalarının çalışması devam eder, asansörler iki kat arasında kalmaz, itfaiyenin duman dolu odalar içindeki çalışmaları kolaylaşır.
Sarkan kabloyu tutmak tehlikelidir ve bunlara kesinlikle el sürülmemeli- dir. Yangın bölgesindeki bütün demir kısımlar gerilim altında olabilir. Bu neden- le, yalnız elektrik kabloları ve cihazlarından değil, gaz ve su borularından, çatı oluklarından ve demir çitlerden uzak durulmalıdır.
Yangın sırasında, elektrik tesisatlarındaki değişiklikler uzman kişiler ta- rafından yapılmalıdır. Yalnız acil durumlarda, yani insan hayatı söz konusu ise veya söndürme işlemini zorlaştırıyorsa alçak gerilim altındaki kablolar kesilebilir veya kısa devre yaptırılabilir. Yüksek gerilim tesislerine yalnızca söndürme işle- mine katılan kişiler, yetkili uzman personelin nezaretinde olay yerine girmelidir.
Yere düşmüş hatların çevresi tehlikelidir. Bu yüzden yere düşmüş hatla- ra, elektrik idaresi yetkilileri bu bölgeyi serbest bırakana kadar 10 m’den fazla yaklaşılmamalıdır. Bir elektrik tesisatına tekrar elektrik verilmeden önce tesisat- lar uzman bir kişi tarafından kontrol edilmelidir.

4. Elektrik Yangınlarını Söndürme Malzemeleri

Elektrik tesisatındaki yangınlar, yeterli emniyet mesafesi bırakılarak su ile de söndürülebilir. Kullanılacak söndürme maddesinin, kullanılacak yere göre seçilmesi gerekir. Bilgi işlem ve otomas-
yon odaları, elektrik dağıtım merkezleri gibi yerlerde, devrelere tozla veya aşırı soğuma ile zarar vermeyecek gaz söndü- rücüler kullanılabilir. Elektrik odalarında karbondioksitli söndürme cihazları kulla- nılabilir. Genel olarak, yangın çıkan yeri kurtarmak yerine, yangının diğer kısımla-
ra geçişinin önlenmesi planlanmalı ve yangın çıkan yer gözden çıkarılmalıdır. Küçük bir bölüme zarar vermeyelim derken büyük yerlere zarar verilebileceği unutulmamalıdır.
Kimyasal kuru toz veya karbondioksit kullanılacaksa, alçak gerilimlerden en az 0.5 m mesafeden müdahale edilmelidir. Zaten normal söndürme işleminde yangına daha fazla yaklaşılmaz. Özellikle 220 V gerilimlerde, karbondioksitli ve kuru tozlu cihazların kullanılabileceğini söylemek mümkündür. Yüksek gerilim hatları için, ABC tozları yalnızca gerilim dışı bırakılmış iç tesisat hatlarında püs- kürtme su için geçerli olan mesafeler bırakılarak kullanılabilir. Yüksek gerilim tesisatlarında karbondioksit kullanılması halinde, benzer şekilde aşağıda püskürt- me su için verilen mesafeler esas alınmalıdır.
Su ile söndürme yapılmasında, söndürme yapan kişi ile elektrik olan kısım arasında bırakılacak mesafe çok önemlidir. Alçak gerilim tesisatlarında; püskürtme lansı ile her durumda 0.5 m, çelik borulu 12 mm direk lans ile normal izole edilmiş tesisatlara 1 m, açık tesisatlarda 3 m mesafeden müdahale edilirse bir risk oluştur- maz. Yüksek gerilim hatlarında püskürtme lansı ile; 30.000 V’luk gerilime 2 m,
110.000 V’lik gerilime 3 m, 220.000 V’lik gerilime 4 m, 380.000 V’lik gerilime
5 m mesafeden müdahale edilmelidir. Çapı 12 mm olan çelik borulu direkt lansla;
30.000 V’lik gerilime 5 m, 110.000 V’lik gerilime 6 m, 220.000 V’lik gerilime
7 m ve 380.000 V’lik gerilime 8 m mesafeden su sıkılmalıdır. Alçak gerilim ve yüksek gerilim hatlarında; çelik borulu 12 mm’den daha büyük lans kullanılacak- sa gerilim hatlarında alınacak mesafe 12 mm çapının üstündeki her mm için 0.25 m artmalıdır. Çapı 22 mm olan B lansı kullanılacaksa, bırakılacak mesafe ilave olarak 2.5 m daha büyük olmalıdır.
Antifiriz, köpüklü su veya elektrik akımını iletebilen sıvılar, yalnızca gerilim altında olmayan hatlara sıkılabilir. Köpük kullanılacaksa su için geçerli olan mesafeler alınabilir. Fakat iletken bir zemin meydana getiren hava köpüğü, gerilim altında olmayan tesisatlarda kullanılmalıdır.
Müdahale noktasına ulaşmak için kullanılan özellikle metal merdivenler, yangın ve kaza yerinde büyük tehlike oluşturur. Merdiven dayamasında özellik- le uzatma, çevirme ve yer değiştirmeler ağır kazalara neden olabilir. Merdiven- ler temas noktalarında en az 1 m uzaklığa dayanmalı, taşınabilen merdivenler şüpheli yerlerde kullanılmamalı, serbest duran merdivene yük binmesinden veya rüzgarın sallamasından dolayı merdivenin ucunun gerilim altındaki hava hatları- na kolayca yaklaşabileceği unutulmamalıdır. Islanmış elbise ve iletme gücü olan aletler, kapatılmamış gerilim hatları ile temas ettirilmemelidir.
Gerilim altındaki tesisatlarda temas durumunda ölüm tehlikesi olabilir. Ka- zazedeye yardım edecek kişinin de çarpılmaması için ilk önce elektrik akımı kesil- melidir. Elektrik kesilmiyorsa veya kesebilecek deneyimli kişi yoksa, kazazede iyi izole edilmiş (kuru odun, kuru elbise, lastik zemin) bir yerden destek alınarak kablo ve makinadan uzaklaştırılmalıdır. Açık vücut kısımlarına çıplak elle dokunulmama- lı, kuru battaniye ve elbise veya eldiven kullanılmalıdır. Yüksek gerilim hatlarında elektrik idaresinin uzman kişilerinden başkasının kazazedeye yaklaşması dahi tehli- kelidir. Kazazede, elektrik hattından uzaklaştırıldıktan sonra yeniden hayata dön- dürme işlemi hemen yapılmalı, elbise parçalarının kişinin üzerinden alınmasına büyük önem verilmelidir. Yanan elbiseleri söndürmek için su, karbondioksit veya söndürme battaniyeleri kullanılabilir. Acil durumlarda battaniye veya ceket gibi bir örtü ile sarmak bile yararlı olabilir. Toz söndürücüler de kullanılabilir, fakat halojenli söndürücüler iltihap oluşturabileceğinden kullanılmamalıdır (kaynak: yangin.org).